Hoofdstad van Japan was niet altijd Tokyo

Wat de hoofdstad van Japan is weet je vast wel. Tokyo is niet alleen de hoofdstad van Japan, het is ook de grootste stad ter wereld (afhankelijk van welke buitenwijken je allemaal wel en niet mee telt).

Trouwens, dat Tokyo de hoofdstad van Japan is blijkt niet volledig correct te zijn. In bestuurlijke zin is Tokyo namelijk geen stad. Maar… dat is een ander verhaal.

Wil je zelf de oude hoofdsteden van Japan ontdekken? Kijk eens naar ons voorbeeld reisschema voor een mogelijke route.

Tokyo, hoofdstad van Japan / 1868 – heden

Geschiedenis van Tokyo, hoofdstad van JapanTokyo was niet altijd een miljoenenstad en is het ook niet altijd de hoofdstad van Japan geweest. Tokyo is zelfs niet altijd Tokyo geweest.

Zo’n 5000 jaar geleden ontstond aan de mond van de rivier Hira een dorpje. Het Japanse woord voor rivier is kawa en het Japanse woord voor dorpje is mura. Het dorpje heette dus Hirakawa-mura.

Ruim 4000 jaar ging men er zijn gang, totdat in de 12de eeuw de militaire gouverneur van de Kanto provincie besloot er zijn kasteel te bouwen. De beste man heette Edo Shigenaga, en zelfingenomen als hij was noemde hij zijn kasteel Edo-juku. In de eeuwen daarop groeide het stadje rond Kasteel Edo-juku en kreeg de naam Edo. Maar de hoofdstad van Japan was het bij lange na niet.

In 1590 nam Tokugawa Ieyasu zijn intrek in Edo-juku. 13 jaar later, in 1603 werd Tokugawa de eerste shogun van een nieuw en verenigd Japan. Een Japan dat tot die tijd verdeeld geweest was onder met elkaar kibbelende landheren. Dat zorgde regelmatig voor escalaties van militaire proporties. Tokugawa had een plan om daar voor eens en voor altijd een kunt achter te zetten. En dat lukte. En zo werd Edo de defacto hoofdstad van Japan.

Tot 1868 heerste de Tokugawa familie over Japan. Het land was succesvol verenigd, maar tegelijkertijd volledig afgesloten geraakt van de buitenwereld. Amerika had besloten dat ze graag handel zouden willen drijven met Japan en stuurde Kapitein Perry op pad met de opdracht een voet binnen de voordeur te krijgen. Dat ging uiteraard niet van harte, maar uiteindelijk opende Japan in 1868 haar deuren. De Tokugawa familie droeg na bijna 300 jaar de macht over aan de keizer, die al die tijd in Kyoto had gewoond.

Kyoto was dus ook officieel nog de hoofdstad van Japan, volgens de keizerlijke hofhouding althans. Die zagen echter ook wel in dat Edo tijdens de heerschappij van de Tokugawa familie uitgegroeid was tot het bestuurlijke centrum van het land. Zodoende verhuisde de keizer dus naar Edo.

Waar de keizer woont, dat is de hoofdstad. In de naam van de stad hoort dan ook het Japanse teken 京 thuis, wat hoofdstad betekend. In Kyoto zit het: 京都 en voor Edo was dus ook een nieuwe naam nodig. De stad ligt in het oosten van Japan, dus zonder al te veel creativiteit werd Edo omgedoopt tot Tokyo: 東京. De 東 betekent “oost”, dus de naam Tokyo staat voor niets meer dan Oostelijke Hoofdstad.

Kyoto, hoofdstad van Japan / 794 – 1868

Tokyo is dus pas sinds 1868 officieel de hoofdstad. Officieus begon het eigenlijk al in 1603, maar laat het nou officieel zo zijn dat de hoofdstad is daar waar de keizer woont. En tot 1868 was dat dus Kyoto.

Hierboven last je al dat 京 het Japanse teken voor hoofdstad is. Dan zal het je dus niets verbazen dat ook in Kyoto dat teken te vinden is: 京都.

Duizenden jaren eerder woonden er al mensen in het gebied. De stad ligt in een kom aan drie kanten omsloten door bergen. De bodem van de kom is relatief uitgestrekt en vlak. De bergen zorgden voor enige bescherming van de elementen terwijl de vlakke grond uitstekend geschikt bleek voor landbouw. De riviertjes die vanuit de bergen naar beneden kabbelden zorgden bovendien voor voldoende natuurlijke irrigatie.

Over hoe en wanneer precies de eerste mensen hier neerstreken is weinig bekend. Eigenlijk weten we pas vanaf ongeveer de 6de eeuw voor Christus wat er zich zoal afspeelde in Kyoto. Toen werd Shimogamo Jinja gebouwd, een van de oudste Shinto schrijnen van Japan.

Tegen het einde van de 8ste eeuw, Nara was op dat moment de hoofdstad, begon Keizer Kanmu zich te ergeren aan de steeds groter wordende bemoeienis van Boeddhistische geestelijken met zijn regering. Om de Boeddhisten een loer te draaien besloot hij zijn regering te verhuizen. In 784 vestigde hij zijn regering in Nagaoka-kyo, een stadje ten zuidwesten van het huidige Kyoto. De officiële reden was dat daar beter transport routes waren dan in Nara, met name de rivier.

Na een paar jaar bleek dat de rivier toch wel behoorlijk vaak overstroomde, dus ging Kanmu opnieuw op zoek. Pak ‘m beetje 10 kilometer stroomopwaarts vond hij de perfecte plek, waar hij in 794 heen trok. Het stadje heette toen uiteraard nog geen Kyoto, maar moest wel een hoofdstad-waardige naam hebben. Keizer Kanmu koos voor Heian-kyo (平安京), Hoofdstad van Kalmte en Vrede. Bij 1100 jaar lang bleef Kyoto hoofdstad van Japan.

Wel leuk om te weten is dat toen Keizer Meiji in 1868 verhuisde naar Tokyo er nooit een wet is geschreven waarin de hoofdstedelijke titel officieel wordt overgedragen van Kyoto naar Tokyo. Er zijn mensen die dit interpreteren als volgt: Kyoto is nog steeds de hoofdstad van Japan. Sterker nog, Keizer Meiji heeft bij zijn verhuizing Kyoto aangewezen als “backup hoofdstad”. Zodoende staat er ook in Kyoto nog een keizerlijk paleis. Als de keizer daar zou verblijven zou Kyoto tijdelijk weer hoofdstad zijn. Sinds 1868 is de keizer niet in Kyoto geweest.

Oude kaart van Kyoto
Heian-kyo (de oude naam van Kyoto) was vrijwel symmetrisch gebouwd met rechte straten. Dit stratenstelsel kenmerkt Kyoto to op de dag van vandaag.

Nagaoka-kyo, hoofdstad van Japan / 784 – 794

Voordat Kyoto de hoofdstad werd, was Nagaoka-kyo (長岡京) een korte periode hoofdstad. Dit stadje, zo’n 10 kilometer stroomafwaarts langs de rivier leek een goede kandidaat toen Keizer Kanmu genoeg had van de bemoeienis van de Boeddhisten in Nara. De transportroutes, zowel via land als via water, leken in Nagaoka-kyo uitstekend. In 784 vond de verhuizing plaats.

Waar Keizer Kanmu niet aan gedacht had, was dat Nagaoka-kyo een kilometer stroomafwaarts ligt van een knooppunt van twee rivieren. Tijdens het regenseizoen had de rivier juist in het relatief vlakke Nagaoka-kyo moeite om binnen haar oevers te blijven. Toen de keizer voor de zoveelste keer natte voeten had gekregen pakte hij zijn biezen er trok in 794 stroomopwaarts.

Nara, hoofdstad van Japan / 710 – 784

Als je iets weet van oude hoofdsteden van Japan, dan weet je dat Nara een van de hoofdsteden was. Wat eigenlijk vreemd is, is dat Nara zo bekend is als hoofdstad. Het was namelijk maar 74 jaar de zetel van de Japanse macht.

In 708 besloot Keizerin Genmei dat er een nieuwe hoofdstad gebouwd moest worden, naar het voorbeeld van de hoofdstad van de Chinese Tang dynastie Chang’an. In 710 was de stad klaar en werd Heijo-kyo (平城京) genoemd, het huidige Nara. De Zijderoute werd doorgetrokken tot de nieuwe hoofdstad. Zo ontdekten de Chinese, Koreaanse en Indiase handelaren Japan. Het ging Heijo-kyo voor de wind.

In korte tijd werd een groot aantal Boeddhistische tempels gebouwd. Veel van deze tempels staan er nog steeds en staan op de UNESCO Werelderfgoedlijst. De cultuur ontwikkelde zich in rap tempo. In de periode dat Nara hoofdstad was werd de basis gelegd voor een aantal aspecten van de hedendaagse cultuur, literatuur en kunst. Dat is ook de reden dat Nara, ondanks haar korte carrière als hoofdstad toch een van de meest bekenden is.

Tussen 740 en 745 werd de hoofdstad trouwens vier keer verplaatst vanwege een uitbraak van de pokken, die een aantal leden van de Keizerlijke Familie velde. Van 740 tot 744 woonde de keizer in Kuni-kyo (tegenwoordig Kizugawa). Daarna bracht hij een korte periode door in Naniwa-kyo (het huidige Osaka) en Shigarakinomiya (nu Shigaraki) om in 745 terug te keren naar Nara.

Suzakumon poort van Paleis Heijo-kyo
De Suzakumon poort van Paleis Heijo-kyo is nagebouwd op exact dezelfde plek waar de bouw in 710 gereed kwam. Afbeelding via Wikimedia Commons.

Japanse hoofdsteden voor 710

Voor dat Keizerin Genmei in 708 besloot om een echte, vaste hoofdstad te bouwen zwerfde de zetel van de macht behoorlijk rond. Eigenlijk iedere keizer bouwde een nieuw paleis als hij of zij aan de macht kwam. Soms in hetzelfde stadje als de voorganger, soms een stadje verderop.

Tussen 457 en 710, voordat Nara de hoofdstad werd, kende Japan 33 keizers met 33 verschillende paleizen. Maar liefst 10 van hen koos voor het stadje Asuka als vestigingsplaats. Verder waren ook de stadjes Sakurai en Kyoryo in de buurt van Nara populair.

Wat wel opvalt is dat op 1 keizer na ze allemaal kozen voor vestiging in of in de buurt van de toenmalige provincie Yamato. Dat is grofweg het gebied tussen het zuiden van het tegenwoordige Osaka en Nara. Een keer heeft een keizer een jaar doorgebracht in de buurt van Fukuoka, op het eiland Kyushu.

Het is hoe dan ook duidelijk dat het grootste gedeelte van de keizerlijke geschiedenis, en dus als logisch gevolg de geschiedenis van de hoofdstad van Japan, zich afspeelde in de regio rond Nara en Kyoto. Tot 1868 dus…

Wil je zelf de oude hoofdsteden van Japan ontdekken? Kijk eens naar ons voorbeeld reisschema voor een mogelijke route.

Geef een reactie